تبلیغات
[دانشگاه آزاد اسلامی مینودشت]

در میان محدّثان، حدیثی به نام حدیث «طیر مشوی؛ مرغ بریان» است، خلاصة حدیث این است كه، مرغ بریانی را به رسول خدا(ص) هدیه كرده ‌بودند. آنگاه كه چشم پیامبر(ص) بر آن غذای لذیذ افتاد، از خوردن امساك نمود و با خدا چنین راز و نیاز كرد: «خدایا محبوب‌ترین انسان‌ها نزد خودت و من را برسان تا با من این غذا را بخورد».
پاسخ این پرسش را از كلام مرجع عالی‌قدر حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی تقدیم ایشان و همة خوانندگان عزیز موعود می‌كنیم.
در این پرسش تصور شده كه برتری امامان بر تمام پیامبران، یكی از عقاید مسلّم امامیه است، در حالی كه در این مسئله، اتفاق نظر نیست و رأی قاطع و واحدی در آن وجود ندارد. استاد كلام شیعه،
شیخ مفید به آراء مختلف امامیه در این مسئله اشاره كرده كه خلاصة آن را بازگو می‌كنیم:
1. امامان دوازده‌گانه بر تمام پیامبران و رسولان، جز پیامبر اسلام(ص)، برتری دارند.
2. امامان دوازده‌گانه از تمام پیامبران و رسولان، جز پیامبران اولوالعزم برتر هستند.
3. پیامبران و رسولان از امامان دوازده‌گانه بالاترند.

<<<برای مشاهده متن بر روی ادامه مطلب کلیک کنید>>>


وی پس از نقل اقوال سه گانه از علمای امامیه، اضافه می‌كند: عقل و خرد را در این مسئله راهی نیست و بر هیچ یك از این اقوال سه گانه اجماعی منعقد نشده است، ولی در قرآن مجید اشاراتی است كه قول نخست را تأیید می‌كند، و من در این مسئله قاطع نیستم.1
محمدبن علی بن شهر آشوب (488 ـ 588) استدلال برخی از علمای امامیه را مبنی بر برتری امیرمؤمنان، علی(ع) بر همة پیامبران، جز پیامبر اسلام(ص) نقل كرده است كه علاقمندان می‌توانند به كتاب وی مراجعه كنند.2 محقّق كتاب «اوائل‌المقالات»، مرحوم محقق والامقام وجدی تبریزی، در پاورقی‌های آن كتاب، می‌نویسد: «در سال 1354 ق. من نامه‌ای به محضر سیّد هبة‌الله شهرستانی نوشتم و پاسخ این مسئله را از او خواستم»، آنگاه پاسخ او را آورده است.3
آنچه می‌توان از گفتار این دو عالم بزرگ و دیگر دانشمندان اسلامی به دست آورد این است كه امیرمؤمنان علی(ع) پس از پیامبر اكرم(ص) برترین انسان‌ها و اشرف مخلوقات است، و این را می‌توان با این بیان اثبات كرد: محدّثان اسلامی از پیامبر اكرم(ص) نقل می‌كنند كه فرمود: «أنا سیّد البشر؛ من سرور آدمیان هستم»، یا « سیّد ولد آدم».4 از طرف دیگر در آیة مباهله، امیرمؤمنان علی(ع) به منزلة جان پیامبر(ص) معرفی شده است، چنان‌كه می‌خوانیم: «بیایید ما فرزندان خود را دعوت كنیم و شما نیز فرزندان خود را، ما زنان خویش را دعوت كنیم، شما هم زنان خویش را، ما نفوس خود را و شما نیز نفوس خود را، آنگاه مباهله كنیم و لعنت خدا را بر دروغ‌گویان قرار دهیم».5
به اتفاق مفسّران، مقصود از «أنفسنا» جز علی(ع) كسی نیست. زیرا در روز مباهله، پیامبر(ص) جز خود، با چهار نفر وارد میدان مباهله شد: حسنین، فاطمه(س) و علی(ع). دو فرد نخست مصداق « ابنائنا» و نفر سوم بیانگر «نساءنا» (زنان) و نفر چهارم كه علی(ع) باشد، مصداق «أنفسنا» است، و لازمة این منزلت كه پیامبر(ص) او را جان خویشتن معرفی می‌كند، این است كه او نیز در پیشگاه خدا در حدّ رسول خدا(ص) یا در درجة بعد است، و چون دلیل قاطع بر برتری پیامبر(ص) بر تمام انسان‌ها داریم، در این صورت او باید از نظر فضیلت و منزلت، نزد خدا دومین شخصیت باشد.
گذشته از این آیه، روایات متعدد حاكی از منزلت علی(ع) و مقام اوست كه نشان می‌دهد پس از پیامبر(ص) او دومین فرد با فضیلت جهان بشریت است، مانند: «أنت أخی فی الدنیا و الآخرة؛ تو در دنیا و آخرت برادر من هستی».6 پیامبر گرامی(ص) در روز مشخصی مهاجرین و انصار را با یكدیگر برادر قرار داد و برای هر فرد شاخصی از مسلمانان، به تناسب روحیه و شخصیت وی، برادری معیّن كرد، و تنها كسی كه برای او فردی را به عنوان برادر معرفی نكرد، علی(ع) بود. آنگاه كه رویداد گزینش برادر میان سران اصحاب به پایان رسید، پیامبر گرامی(ص) خطاب به علی(ع) فرمود: «تو برادر من در هر دو جهانی». این اخوت اسلامی، جنبة شكلی و تشریفاتی نداشت، بلكه از واقعیتی سرچشمه می‌گرفت و آن اینكه تنها كسی كه می‌توانست در آن روز در كنار شخصیت پیامبر(ص) قرار گیرد، علی(ع) بود، از این جهت او را در هر دو جهان برادر خود خواند.
2. علیٌّ منّی و أنا من علیّ و هو ولیّكم بعدی:7 روزی برخی از افراد ناآگاه پشت سر علی(ع) سخن گفتند و از روش‌های سخت‌گیرانة او انتقاد كردند. پیامبر(ص) خطاب به جمعیت چنین فرمود: «علی از من و من از علی هستم و او سرپرست شما پس از من است».8 مقصود از این وحدت و یگانگی كه در حدیث آمده است، یگانگی جسمی و مادی نیست، بلكه ناظر به وحدت روحی و صفات عالی انسانی است كه این دو را نشانگر یكدیگر قرار داده است.
3. «إنّ علیّاً منّی و أنا من علیٍّ خُلق من طینتی؛ علی از من و من از علی‌ام، او از طنیت من آفریده شده است»:9 این حدیث و نظایر آن كه در كتاب‌های فضایل و مناقب آمده است، حاكی از برتری امام(ع) پس از پیامبر گرامی(ص) بر دیگر انسان‌هاست، كه به خاطر اختصار، از ذكر دیگر روایات مربوط به فضایل، كه می‌تواند مؤید این نظر باشد، خودداری كردیم.
4. حدیث طیر: در میان محدّثان، حدیثی به نام حدیث «طیر مشوی؛ مرغ بریان» است، در آن حدیث، امیرمؤمنان علی(ع) محبوب‌ترین انسان‌ها نزد خدا و رسول او معرفی شده است، و ناگفته پیداست كه گرامی‌ترین فرد نزد این‌دو، افضل انسان‌ها خواهد بود. خلاصة حدیث این است كه، مرغ بریانی را به رسول خدا(ص) هدیه كرده ‌بودند. آنگاه كه چشم پیامبر(ص) بر آن غذای لذیذ افتاد، از خوردن امساك نمود و با خدا چنین راز و نیاز كرد: «خدایا محبوب‌ترین انسان‌ها نزد خودت و من را برسان تا با من این غذا را بخورد». چیزی نگذشت كه علی(ع) وارد شد و با حضرتش هم غذا شد.
حدیث طیر از احادیث قطعی و صحیح است و اسانید آن به دوازده صحابی می‌رسد كه منبع احادیث نبوی هستند، آنان عبارتند از: 1. امیرمؤمنان علی(ع) 2. سعدبن ابی وقاص، 3. ابوسعید خدری، 4. ابورافع، 5. ابوالطفیل، 6. جابربن عبدالله انصاری، 7. حبشی بن جنادة، 8. یعلی بن مرّة، 9. ابن عباس، 10. سفینة مولی رسول‌الله(ص)، 11. انس بن مالك، 12. عمروبن عاص.
مرحوم محقق معروف، سید حامد حسین لكنهوی در كتاب ارزشمند خود «عبقات الانوار»، اسانید حدیث را گردآوری نموده و پیرامون متن آن بحث‌های عالمانه انجام داده است. همة این مباحث را می‌توان در كتاب «نفحات الازهار»، جلدهای 13 و 14 كه ترجمة كتاب یاد شده به زبان عربی است، مطالعه كرد.
جایگاه امامان دیگر نسبت به پیامبران
اكنون فرصت آن رسیده است كه دربارة دیگر امامان نیز به گونه‌ای به داوری بنشینیم. داوری در میان اولیای خدا و برتری بخشیدن یكی نسبت به دیگری كار مشكلی است و فقط با اعتماد به نصّ صریح می‌توان در این مورد اظهار نظر كرد، ولی با توجه به برخی از آیات قرآن، می‌توان دربارة دیگر امامان چنین گفت: پیامبران الهی به دو گروه تقسیم می‌شوند:
1. علاوه بر «نبی» بودن، «امام» نیز بودند، یعنی پس از نیل به مقام نبوت، به مقام امامت نیز ارتقا یافته‌اند. نمونه‌های بارز این گروه عبارتند از:
الف) ابراهیم خلیل، قرآن دربارة او می‌فرماید: «إنّی جاعلك للنّاس إماماً؛ من تو را امام مردم قرار می‌دهم»10 همگی می‌دانیم كه او پس از یك رشته امتحان‌های سخت به مقام امامت نائل آمد و تمام این امتحانات در دوران نبوت او رخ داد، مانند ذبح اسماعیل و غیره، و این بیان ثابت می‌كند كه مقام امامت از مقام نبوت برتر است.
ب) برخی از انبیا كه به صورت كلی از آنها نام برده شده است مانند:
«و آنان را پیشوایانی قرار دادیم كه به فرمان ما مردم را هدایت می‌كردند و انجام كارهای نیك و برپاداشتن نماز و ادای زكات را به آنها وحی كردیم و تنها ما را عبادت می‌كردند».11
و در آیة دیگر می‌فرماید:
«ما برخی از آنان را پیشوایانی قرار دادیم كه به امر ما ـ مردم را ـ هدایت می‌كردند، زیرا آنان شكیبایی، پیشه ساخته بودند».12
لفظ «منهم؛ از جملة ایشان» در آیة دوم حاكی از آن است كه همة پیامبران به مقام امامت ارتقا نیافته‌اند، بلكه تنها برخی از آنان دارای چنین مقامی بودند.
امامان دوازده‌گانه، نبی و پیامبر نیستند، زیرا پیامبر گرامی(ص) خاتم پیامبران و رسولان است، ولی از جانب خدا، امام و پیشوا می‌باشند، با توجه به این اصل، برتری آنان بر پیامبرانی كه مقام امامت را نداشتند، قطعی بوده و با غیر آنان از نظر فضیلت و برتری یكسان خواهند بود. سید هبة الدین شهرستانی در پاسخِ نامة محقق «اوائل المقالات» می‌نویسد: «خلافت و جانشینی سید رسولان، كمتر از مقام نبوت نیست، بنابراین امامان ما اگرچه دارای مقام نبوت نبودند، ولی جانشین برترین پیامبران بودند»، آنگاه مثالی را یادآور می‌شود و می‌گوید: «چه بسا وزیر یك دولت بزرگ و ابرقدرت، به مراتب بالاتر و برتر از رئیس یك دولت كوچك باشد».

ماهنامه موعود شماره 106
پی‌نوشت‌ها:
٭ افق حوزه، ش 176.
1. اوائل المقالات، صص 81 ـ 82.
2. مختلف القرآن و متشابه، ج 2، صص 44 ـ 45.
3. اوائل المقالات، صص 82 ـ 83، بخش پاورقی.
4. صحیح بخاری، ج 6، صص 223، صحیح مسلم، ج 7، ص 59؛ كتاب الفضایل باب معجزات النبی؛ سنن الترمذی، ج 4، ص 370، ح 5156، العقد الفرید، ج 4، ص 251؛ شرح نهج‌البلاغة ابن ابی الحدید، ج 11، ص66.
5. سورة آل عمران(3)، آیة 61.
6. سنن ترمذی، ج 5، ص 595، ح 3720؛ مستدرك حاكم، ج 3،
ص 6، ح 4289.
7. خصائص نسائی، ص 24، ترجمة امام علی، ج 71، ص 369، ح 466.
8 و 9. كنزالعمال، ج 15، ص 118، ح 340.
10. سورة بقره (2)، آیة 124.
11. سورة انبیاء (21)، آیة 73.
12. سورة سجده (32)، آیة 24.
منبع:
موعود
_________________
دشمنان بدانند اگر از سرهایمان کوه ها بسازنند فرزندانمان هرگز در کتاب تاریخ خود نخواهند خواندکه خامنه ای تنها ماند.
اللهم عجل لولیک الفرج

Add Me To Yahoo

i®oweb.com
.تمامی حقوق مطالب،برای مدیر وبلاگ محفوظ است، نقل و استفاده از آنها در سایت ها و نشریات تنها با ذكر منبع امکانپذیز میباشد دانشگاه آزاد اسلامی مینودشت ایمیل مدیر وبلاگ: mohandes_kocholo2008@yahoo.com